Utilizacion deu diccionari


page1/30
typeDocumentos
exemple-d.com > droit > Documentos
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   30



Dictionnaire occitan (gascon toulousain) - français, Nicolas Rey-Bèthbéder

D I C C I O N A R I

O C C I TA N (GASCON TOLOSAN) – F R A N C É S
DI C T I O N N A I R E

O C C I TA N (GASCON TOULOUSAIN) –FRANÇAIS
Avantdíser

I. Presentacion deu diccionnari.

Aqueste diccionari elementari se hascoc en partir deu « Petit dictionnaire français-occitan (Béarn) » que Per Noste editèc en 1984 peu prumèr còp e a partir deu « Dictionnaire français – occitan (gascon toulousain) » editat en 2004 per l’IEO. Deu « petit dictionnaire » Michel Grosclaude n’avèva hèit una version informatica que podom utilizar mercés a la diligéncia de Christian Lamaison que l’avèva sabuda conservar. Dambe aqueth document de trabalh coma punt de partença, hascom una relectura e una mesa en conformitat dambe l’edicion deu grand « Dictionnaire français-occitan (gascon) », en dus volumes de Per Noste, e en partir totjorn deu « Dictionnaire français – occitan (gascon toulousain) editat en 2004 per l’IEO. Aqueth trabalh nos permetoc tanben de hornir quauques entradas e complements que hasèvan besonh. Es mercés au saber-hèr informatic de Michel Turck qu’estoc possible de revirar la causa ende obténguer una version gascon-francés. Nos cau tanben mercejar Patric Guilhemjoan ende nos aver balhar le fiquièr informatic necessari a l’elaboracion de la basa d’aqueth trabalh.
II.Le gascon dins l’ensemble occitan.

L’occitan s’espandís sus trenta-dus departaments deu sud de França, dotze valadas occitanas dins les Aups italians, e la Val d’Aran en Espanha. Es tradicionalament dividit en quatre dialèctes : le gascon a l’oèst, le lengadocian au centre, le provençau a l’èst e le nòrd-occitan au nòrd, dividit en lemosin, auvernhat e vivaro-aupin.

Dins l’ensemble gascon, le gascon tolosan (o gascon orientau o encara gascon garonés) se tròba en Lomanha, Savés, Muretin, Nòrd Comenge e Tolosan. Siásque le Nòrd Oèst de Hauta-Garona, l’Èst deu Gèrs e le sud deu Tarn-e-Garona. Trobaratz mès d’indicas sus aqueth parlar dins le « Dictionnaire français – occitan (gascon toulousain) editat en 2004 per l’IEO.

III.Règlas ortograficas

L’ortografia d’aqueste diccionari es la que Loís Alibèrt botèc au punt avant la segonda guèrra e qu’estoc adoptada per l’Institut d’Estudis Occitans (IEO).


Utilizacion deu diccionari

I. Remèrcas d’utilizacion.

1. Le genre deus noms gascons es indicat sonque quand es diferent deu genre deu mot de dintrada.

2. Quand mots an mès d’una fòrma que son plan vesinas las avèm indicadas dambe parentèsis ende ganhar plaça. Atau avèm escriut : abil(l)e,-a, çò que significa que pòden díser siásque abile, siásque abille, e au feminin siásque abila, siásque abilla.

Tanben dambe, (en) purmèr, (ar)recotir, etc., las partidas entre parentèsis que son opcionalas. Se pòden encontrar davant, darrèr o dins le mot. S’avisaràn a la preséncia o non de l’espaci.

1. Abreviacions de localizacion

L’origina geografica deus mots pòt estar precisada per una indicacion

enter parentèsis :

Arm. Armagnac / Armanhac

Aspa vallée d’Aspe / vath d’Aspa

(B.) Béarn / Biarn.

(Bar.) vallée de Barèges / vath de Barèja

(Varet.) vallée de Barétous / vath de Varetons

(Bai.) Bayonne / Baiona

(Big.) Bigorre / Bigòrra

G Gascon comun o estandard basat suus parlars de la Gasconha sud (Bearn, Shalòssa, Tarba)

(Ge.) Gers / Gèrs

(Gir.) Gironde / Gironda

(gL.) grande Lande / Lana gran

(Gm.) Gascogne maritime / Gasconha maritima

I L’Isle-Jourdain / L’Isla de Baish

ID L’Isle-en-Dodon (Savès) / L’Isla de Haut (Savés)

(L.) Landes / Lanas

(Lav.) Lavedan

LO Lomagne / Lomanha

(Med.) Médoc / Medòc

(Auloron) Oloron (sud Béarn) / Auloron

(Ort.) Orthez (nord-ouest Béarn) / Ortès

(Aussau) vallée d’Ossau (sud-Béarn) / vath d’Aussau

(Pir.) vallées pyrénéennes / vaths pirenencas

R Rieumes (Nord Comminges) / Riumas (Nòrd Comenge)

S Samatan et Lombez / Samatan e Lombèrs

(Savés) Savès / Savés

SL Saint-Lys (Muretain) / Sent Lis (Muretin)

T gascon toulousain / gascon tolosana

(V.B.) Vic-Bilh (nord-est Béarn) / Vic Vilh

(mt) montagne / montanha
2. Abreviacions

Determinants gramaticaus e abreviacions

a. adjectiu.

a. dém. adjectiu demonstratiu.

a. num. adjectiu numerau.

a. poss. adjectiu possessiu.

a./mf. adjectiu o nom.

ad. advèrbi.

A. anglicisme

art. article.

art. déf. article definit.

art. ind. article indefinit.

augm. aumentatiu.

C. catalanisme

compl. complement.

conj. conjoncion.

conj. sub. conjoncion de subordinacion.

contr. ccontractat.

dim. diminutiu.

exclam. adjectiu exclamatiu.

expr. expression.

f. feminin.

fam. familiar.

F. francisme.

freq. frequentatiu.

gen. sens generau.

interj. interjeccion.

inv. invariable.

loc. locucion.

loc. ad. locucion adverbiala.

loc. conj. locucion conjonctiva.

loc. prep. locucion prepositiva.

m. masculin.

mf. nom masculin o feminin.

pl. plurau.

pr. dém. pronom demonstratiu.

pr. ind. pronom indefinit.

pr. interr. pronom interrogatiu.

pr. pronom personau.

pr. pronom.

pr. rel. pronom relatiu.

prep preposicion.

pron. prononciacion.

sing. singular.

subj. subjontiu.

vi. vèrbe intransitiu.

vp. vèrbe pronominau.

vt. vèrbe transitiu.

vt. ind. vèrbe transitiu indirècte.

vt./vi. vèrbe transitiu o intransitiu.
3. Indicacion deu feminin

Las terminasons femininas deus noms e adjectius, autant en francés coma en occitan, son, en generau, indicadas en seguint, quand e feminin se fòrma per addicion d’una terminason :

comun,a léger fem. comuna

catalan,a fem. catalana

gròs,sa fem. gròssa

gris,a fem. grisa

Quand le feminin se fòrma per substitucion de terminason, aquesta substitucion es indicada per un tilhet.

a) Substitucion de la darrèra vocala per un a, que nòtan : -a.

absurde,-a léger fem. absurda

corbe,-a fem. corba

b) Se le radicau deu masculin e s’acaba per una consonanta que càmbia au feminin, nòtan la terminason feminina en partir de la vocala precedenta.

croishit,-ida léger fem. croishida

plegat,-ada fem. plegada

c) Se le radicau deu masculin e s’acaba per una consonanta, mès que la vocala precedenta dive cambiar d’accent escriut au feminin, nòtan la terminason feminina en partir d’aquera vocala.

coratjós,-osa léger fem. coratjosa

primari,-ària fem. primària
4. Camp d’aplicacion lexicau

Le domèni d’emplec deus mots pòt estar precisat per un abracat entre parentèsis :
6. Signes abreviatius

(anat.) anatomia.

(arquit.) arquitectura.

(bot.) botanica.

(fam.) familiar.

(fig.) sens figurat.

(gen.) generalament.

(geogr.) geografia.

(pej.) sens pejoratiu.

(pop.) popular.

(prop.) sens pròpi.

(relig.) religion.

(sc.) t. scientific.

(techn.) tecnica.

(vg.) vulgar

Ende separar las partidas de l’article, daubuns signes que son emplegats :

// auta ortografia admetuda o varianta.

~ repeticion deu mot d’entrada.

\ represa de la frasa ad aqueth endret.

| « o », causida equivalenta.

, « tanben », auta revirada, auta terminason, feminin per exemple.

[ ] prononciacion en alfabet fonetic.

2. Introdusís una segonda accepcion, un segond sens.

> « véser », remanda a una auta entrada, un aute mot.


II. Tipografia

1. L’alfabet occitan

Cèrtas letras coma les k, w e y son pas emplegadas en occitan sonque en mots d’origina estrangèra, o ende las abreviacions de las unitats de mesura o sigles internacionaus.

LETRAS APELL. GENRE REMÈRCAS

a a m. dambe accents à, o á.

b be m. aperat be haut o be de Bordèu o be de buòu.

c ce m. c trencat, ç.

d de m.

e e m. e é, è o ë.

f èfa f.

g ge m.

h acha f.

j ji m.

l èlla f.

m èmma f.

n ènna f.

o o m. e ò o ó.

p pe m.

q cu m. tostemps seguit per u o ü.

r èrra f.

s èssa f.

t te m.

u u m. e ú o ü.

v ve m. prononciat ve baish o ve de Valença o ve de vaca..

x ixa f.

z isèta/isèda f.
2. Les signes diacritics, accents e pontuacion

1. — L’accent agut (´). A per foncion soleta de mercar la plaça de l’accent tonic quan aqueste se tròba pas en posicion regulara.

Le son de la vocala que damòra le medish que quan ne pòrta pas nat

accent : é, í, ó, ú. Le á se tròba en Gasconha tolosana e se pronóncia [o].

2. — L’accent grèu (`) es fonic, sus e e o indica un cambiament deu son de la vocala. Indica le a se diu prononciar francament [a] obèrt e non barrat en [o].

Cau notar que à, è e ò se tròban totjorn a l’endret de l’accent tonic, e donc i pòt pas jamès aver dus accents endeu medish mot, sonque quand es un mot compausat de dus mots eres medishes accentuats.

3. — Le trema (¨) se plaça sus la vocala que cau pas prononciar en diftongue ; mèrca la dierèsi.

5. — Le junhet (-) s’utiliza en mots compausats. Servís tanben ende la cesura deus mots en fin de linha. Copan pas jamès a l’interior deus grops de letras ch, sh, lh, nh ou th.

7. — Le punt interior o punt haut (·) Se plaça a l’interior d’un mot ende evitar que la n seguida per una h siásque prononciada [N] o que la s seguida per una h siásque prononciada [s].

in·hèrn prononciar [inn’hèrr]

deis·hèita prononciar [dés’hèïto]

3. L’alfabet fonetic

Aqueste diccionari utiliza un alfabet fonetic de tipe francés ende la prononciacion figurada. (véser Dictionnaire Français Occitan -gascon toulousain ende mès d’indicas.)




A
a prep. à. partissi a Tolosa : je pars à Toulouse.

abadia f. abbaye.

abaishar vt. abaisser, humilier.

abalut m. perche f. (de bois).

abandon m. abandon.

abandonar vt. abandonner.

abans ad. G avant, auparavant.

abans darrèr m. annulaire.

abansdíser m. préface f.

abarrejar vt. répandre (un contenu).

abarrotat -ada a. R émoussé,e

abasimar v. abîmer.

abat m. abbé.

abatatge m. abattage.

abàter vt. abattre.

abcès m. abcès.

abdicar v. abdiquer.

abdomèn m. abdomen.

abelha f. abeille.

abelhèr m. ruche f. ; rucher.

abenat,-ada a. rassis,e ; exténué,e, fourbu,e.

abestir v. abêtir.

abeurader / abeveder m. abreuvoir.

abeurar / abeverar v. abreuver

abil(l)e,-a a. habile.

abil(l)etat f. habileté.

abil(l)lessa f. habileté.

abismar vt. abîmer.

abitacion f. habitation.

abitança f. habitation.

abitant,a mf. habitant,e.

abitar vt./vi. habiter.

abituar vt. habituer.

abituau,-ala a. habituel,le.

abitud f. habitude.

abolir vt. abolir.

abonar vt. abonner. > abonir.

abondància f. abondance.

abonde m. abondance f., excédent.

abondèr m. excédent.

abondós,-osa a. abondant,e.

abonir vt. rapporter, apporter une chose pour compléter, parfaire. abonar tèrras : rapporter des terres.

abòr m. G automne.

abòrd (d’) loc. ad. tout de suite.

abordar vi./vt. aborder.

aborrí’s vp. s’élancer, se jeter.

aborrida f. élan m.

aborrir vt. jeter, lancer.

aborrugà’s vp. se recroqueviller.

abracar vt. abréger.

abraçar vt. embrasser, prendre dans les bras.

abracar vt. raccourcir. abracar lo peu : couper les cheveux.

abracat m. raccourci, résumé.

abranlir vt. ébranler.

abreviacion f. abréviation.

abricòt m. abricot.

abriu m. avril.

abriuleta f. pâquerette.

abrocar vt. percer un tonneau.

abséncia f. absence.

absent,a a. absent,e.

absolut,-uda a. absolu,e.
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   30






Tous droits réservés. Copyright © 2017
contacts
exemple-d.com